Οι άνθρωποι της τέχνης που έδωσαν το «παρών» στον ελληνοϊταλικό πόλεμο – Πολύ γνωστά ονόματα του Θεάτρου και του Κινηματογράφου
Ηθοποιοί και σκηνοθέτες, ποιητές, μουσικοί, ονόματα που ανέδειξαν το ελληνικό θέατρο και τον κινηματογράφο, άνθρωποι των γραμμάτων που έφθασαν να δοξάσουν την χώρα παγκοσμίως, όπως ο Οδυσσέας Ελύτης, έδωσαν το παρών στα βουνά της Ηπείρου και της Αλβανίας πολεμώντας για την πατρίδα.
Πολλοί δεν τα κατάφεραν και πότισαν με το αίμα τους τις βουνοκορφές και τις ρεματιές της Βορείου Ηπείρου.
Αναζητώντας καταλόγους με ονόματα και φωτογραφίες φθάσαμε στο αφιέρωμα που παρατίθεται παρακάτω. Σίγουρα από τον κατάλογο αυτόν λείπουν αρκετοί. Αυτό δεν σημαίνει πώς τους ξεχνάμε. Θα ψάξουμε στα καταχωνιασμένα αρχεία και θα τους βρούμε.
Στον πόλεμο του 1940, οι περισσότεροι Έλληνες στάθηκαν στο ύψος των περιστάσεων, ανεξαρτήτως επαγγέλματος ή κοινωνικής τάξης. Ανάμεσά τους, ηθοποιοί που άφησαν τη σκηνή για να πολεμήσουν στην πρώτη γραμμή, προσφέροντας την ψυχή τους στον αγώνα για την πατρίδα. Ενώ συχνά γίνονται βιαστικά αφιερώματα σε λίγους, γνωστούς και αγαπητούς ηθοποιούς, η αλήθεια είναι ότι η συντριπτική πλειονότητα όσων μπορούσαν να πολεμήσουν κατετάγησαν.
Πολύς καιρός έχει περάσει από τότε, και ακόμα δεν υπάρχει ένας ολοκληρωμένος κατάλογος που να περιλαμβάνει όλους τους καλλιτέχνες του θεάτρου που συμμετείχαν στον ιερό αυτό αγώνα.
Οι εξειδικευμένες έρευνες συχνά ανατρέχουν σε μια λίστα 120 ονομάτων από τα αρχεία του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών (ΣΕΗ). Ωστόσο, ο έγκριτος δημοσιογράφος και συγγραφέας Μιχαήλ Ροδάς (1884-1948) δημοσίευσε τον Μάρτιο του 1941, όσο ο πόλεμος ακόμα μαινόταν, έναν πληρέστερο κατάλογο 156 ονομάτων, επίσης από τα αρχεία του ΣΕΗ.
Ο κατάλογος αυτός, που παρατίθεται αυτούσιος με λίγες τυπογραφικές διορθώσεις, περιλαμβάνει επίσης συγγραφείς, συνθέτες και σκηνοθέτες, πέρα από ηθοποιούς. Στην ανάγνωσή του απαιτείται προσοχή, ειδικά λόγω των ψευδωνύμων, όπως ο Φλερύ (Παπαντωνόπουλος) ή ο Φέρμας (Χατζηανδρέου). Όταν τον δημοσίευσε ο Μ. Ροδάς, ήδη δύο ηθοποιοί είχαν δώσει τη ζωή τους στην πατρίδα.
Στο πάνθεον των ηρώων του ’40 συγκαταλέγονται ο Χρήστος Μωραΐτης και ο Πάνος Παπακυριακόπουλος, γνωστός ως Ντόλης. Ο δεύτερος, ηθοποιός από τη Μανωλάδα, βρέθηκε στην πρώτη γραμμή του μετώπου ως έφεδρος λοχίας και έπεσε μαχόμενος στο Ύψωμα Σκουτάρα στις 25 Ιανουαρίου 1941. Ακόμη μια τραγική απώλεια ήταν ο ταλαντούχος κωμικός Δήμος Αυγείας, με καταγωγή από τη Σμύρνη, που υπηρέτησε ως κληρωτός. Η παλικαριά και η αποφασιστικότητά του στο πεδίο της μάχης αναγνωρίστηκαν με την προαγωγή του σε λοχία και την παρασημοφόρησή του. Αν και τραυματίστηκε σοβαρά, επέστρεψε στην Αθήνα, όπου, παρά τις προσπάθειες των συναδέλφων του να τον βοηθήσουν με μια τιμητική παράσταση τον Αύγουστο του 1941, δεν κατάφερε να επιβιώσει.
Οι θεατρικές σκηνές, πεδία πατριωτικής αντίστασης
Ο κατάλογος του 1941 αποκαλύπτει τη μαζική προσφορά των καλλιτεχνών στον πόλεμο, αφήνοντας πίσω λίγους μόνο ηθοποιούς που εκμεταλλεύτηκαν την κατάσταση. Οι περισσότεροι, είτε στο μέτωπο, είτε στα μετόπισθεν, έκαναν το καθήκον τους. Οι θεατρικές σκηνές της Αθήνας μετατράπηκαν σε πεδίο πατριωτικής αντίστασης με επιθεωρήσεις που γελοιοποιούσαν τον ιταλικό στρατό, όπως το «Μπράβο, Κολονέλλο» και το «Φινίτα λα Μιούζικα», στο οποίο ο ηθοποιός Νίκος Μηλιάδης παίζοντας τον «Τραυματία», δακρυσμένος χαιρετούσε το κοινό και ξεχωριστά τους πραγματικούς τραυματίες που κάθονταν στις πρώτες σειρές. Οι παραστάσεις αυτές ήταν τόσο συγκινητικές που, όπως είπε ο Πέτρος Κυριακός, «δεν ήταν παραστάσεις, ήταν εθνικές συγκεντρώσεις». Οι ηθοποιοί, κυρίως οι γυναίκες, επισκέπτονταν τα Νοσοκομεία ως εθελόντριες νοσοκόμες, ενώ πολλοί, άντρες και γυναίκες, συμμετείχαν ενεργά και στην Αντίσταση.
Ο Σπύρος Πατρίκιος και το «Παιδί του Στρατιώτη»
Στα μετόπισθεν, κατά τη διάρκεια του πολέμου, ο Σπύρος Πατρίκιος κρατούσε τα ηνία του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών. Ως Πρόεδρος του Σωματείου έδινε τον δικό του αγώνα παρακολουθώντας με στοργή τους στρατευμένους ηθοποιούς και στέλνοντας στο μέτωπο κάθε δυνατή οικονομική ενίσχυση που κατόρθωνε να εξασφαλίζει. Αλλά δεν περιορίστηκε σ’ αυτό. Ενδιαφέρθηκε για τις οικογένειες των απόρων ηθοποιών και φρόντισε για την κατάρτιση της επιτροπής «Το Παιδί του Στρατιώτη», μέσω της οποίας ενδιαφερόταν για τα άπορα παιδιών των πολεμιστών ηθοποιών. Από τους σημαντικούς ηθοποιούς της Επιθεώρησης και κυρίως της Οπερέτας o Σπύρος Πατρίκιος, παντρεύτηκε την ηθοποιό Λέλα Σταματοπούλου και απέκτησαν έναν γιο, τον γνωστό ποιητή Τίτο Πατρίκιο. Αδελφή του ήταν η ποιήτρια Λιλή Ιακωβίδου.
Διονύσης Παπαγιαννόπουλος
Οδυσσέας Ελύτης
Γιάννης Ρίτσος – Μάνος Κατράκης
Ο Κώστας Παπαχρήστος (όρθιος)
Ντίνος Ηλιόπουλος
Γιάννης Τσαρούχης
Επάνω αριστερά ο ποιητής Νίκος Καββαδίας
Από το Μέτωπο, από αριστερά όρθιοι: Δ. Γαλερίδης (δημοσιογράφος), Γεώργιος Καρτάλης (υπουργός), Δ. Θιβαδόπουλος (καθηγητής), Γεώργιος Θεοτοκάς (συγγραφέας), Συμεόνογλου (βιομήχανος) Κώστας Μάγερ (δημοσιογράφος). Καθιστοί: Ευ. Μαγκλιβέρας (βαρύτονος), Λάμπρος Κωνσταντάρας (ηθοποιός) Κώστας Σάμιος (τενόρος) και Τσαλίκης (έμπορος)
Φιλοποίμην Φίνος – Διονύσης Παπαγιαννόπουλος
Κατά τη διάρκεια του πολέμου, ο Φιλοποίμην Φίνος κινηματογράφησε σημαντικά ντοκουμέντα στο Μέτωπο της Αλβανίας και στην κατεχόμενη Αθήνα, αλλά οι Γερμανοί κατάσχεσαν όλο το αρχείο του και μόνο ένα μικρό μέρος διασώθηκε
Το 1943, ενώ η χώρα τελούσε υπό γερμανική κατοχή, ίδρυσε την εταιρεία Φίνος Φιλμ, η οποία παρουσίασε την πρώτη της ταινία, «Η φωνή της καρδιάς», στις 29 Μαρτίου 1943 στον κινηματογράφο Rex της οδού Πανεπιστημίου.
Διονύσης Παπαγιαννόπουλος – Οδυσσέας Ελύτης – Λάμπρος Κωνσταντάρας
Πίναξ ηθοποιών πολεμησάντων το 1940
Αγγελίδης Ράλλης
Αϊβαλιώτης Ροζέ Άγγελος
Ανουσάκης Ευάγγελος
Αραβαντινός Χρήστος
Αργυρίου Γιάννης
Αρμαριώτης Αντώνιος
Αυγείας Δήμος
Βακόντιος Γεώργιος
Βακόντιος Πέτρος
Βανδής Τίτος
Βάχλας Νίκος
Βερώνης Δημήτριος
Βοϊτσης Βασίλης
Βόκοβιτς Στέλιος
Βουκίδης Π.
Βρεττάκος Ρένος
Γαβαλάς-Βαλέντης Αθανάσιος
Γαβριηλίδης Απόλλων
Γαβρίλης Βασίλης
Γιαννακός Πέτρος
Γιαννούλης Νικόλαος
Γιολάσης-Βογιατζής Γεώργιος
Γκουζούλης Νίκος
Γρηγορίου Κόλλιας Γεώργιος
Δακόπουλος Κώστας
Δελαβίνιας Σταμάτης
Δεληκατερίνης Σωτήριος
Δημόπουλος
Δήμος Γεώργιος
Διανέλλος Λαυρέντης
Δόξας
Ζέρβας Αθανάσιος
Ζερβός Παντελής
Ζωγράφος Νίκος
Θάνος
Θεοφανίδης Φρίξος
Θηβαίος Νικόλαος
Θίσβιος Γιώργος
Ιακωβίδης Λαλάς
Καβαφάκης Λέανδρος
Καζαντζής Ν.
Κάκνας Π.
Καλλέργης Λυκούργος
Καλλιακούδας Κώστας
Καλογιάννης Μιχαήλ
Καμενίδης Θεόδωρος
Καμπάνης Φάνης
Καμπίτσης
Καραβασίλης
Καρέζος Γεώργιος
Καστοριάδης Ιούλιος
Κατράκης Εμμανουήλ
Κλεώπας Σταύρος
Κοντορηγόπουλος
Κοτσώλης Σ.
Κουρίστης Ηλίας
Κοψούλης
Κωνσταντάρας Λάμπρος
Κωνσταντινίδης Ν.
Κωνσταντίνου Ανδρέας
Κωτσόπουλος Θάνος
Λεμός Αδαμάντιος
Λεπενιώτης Νίκος
Λίβας Στάθης
Λυγίζος Μήτσος
Λύδης Τάσος
Μαγκλιβέρας Ευάγγελος
Μανιατάκης Κώστας
Μανιός Ευστάθιος
Μαρινάκης Γιάννης
Μαρσέλλος Θ.
Μαυράκης Λάμπρος
Μουσλάκης Ν.
Μουσούρης Σπύρος
Μπινιάρης Γκίκας
Μπίτσιος Θ.
Μπούμπης Λάμπης
Μπουντάς Χρήστος
Μυλωνάς Γ.
Μυράτ Τοτός
Μωραϊτης Ανδρέας
Μωραϊτης Τίτος
Μωραίτης Χρήστος
Νέγρης Α.
Νέζερ Αλέξανδρος
Νέζερ Τρύφων
Νικολαίδης Νίκος
Νικολόπουλος Μιχαήλ
Ντίνος Κώστας
Ντόλης Πάνος
Ντουνάκης Δημήτριος
Ντουφεξιάδης Δημήτριος
Ξαφάς Ρίζος
Οικονομίδης Κώστας
Ολύμπιος Γιώργος
Ορφανός
Παναγιωτόπουλος Τ.
Παπαγιαννόπουλος Διονύσιος
Παπαδάκης Μιχαήλ
Παππάς Κωνσταντίνος
Πάρης
Πασχαλίδης Μ.
Πριονάς Διονύσιος
Προβελέγγιος Άλκης
Προκοπίου Χ.
Ραυτόπουλος
Ρέντζος Ιωάννης
Ρέντζος Κώστας
Ρίζος
Ρόζας Ιωάννης
Ρουκουνιώτης Σωτήριος
Ρουμπέν Δημήτριος
Ρουμπέν Κωνσταντίνος
Ρουμπέν Νίκος
Ρούσσος
Σαραντόπουλος Θεόδωρος
Σαρηγιάννης Γεώργιος
Σαρηγιάννης Δήμος
Σούλης Δ.
Σοφόπουλος Γεώργιος
Σταματόπουλος
Σταυρίδης Νίκος
Σταυρόσκης
Στεφανίδης Τ.
Στολίγκας Κούλης
Συμελίδης Κώστας
Συμιριάνογλου Μ.
Τασσιάνης Α.
Τερζής Ελ.
Τζαμαριέλλος Γ.
Τζίνης Μ.
Τζιφός Γεώργιος
Τουβή Σολομών
Τριανταφύλλου Δ.
Τρωγαδής Κώστας
Τρωίζος Ερμής
Τσαγανέας Χρήστος
Τσολακίδης
Τσουμπρής Πέτρος
Φαρμάκης Τίτος
Φέρμας Νίκος
Φλερύ Ιωάννης
Φραγκονικολόπουλος Π.
Φράγκος Σ.
Φραντζής Νικόλαος
Φωτεινιάς Ν.
Χαλκιόπουλος Ιωάννης
Χαλκιόπουλος Σωτήριος
Χαραλαμπίδης Μιχαήλ
Χατζηδάκης Ι.
Χοντρομήτρος Β.
Χρέλλιας Ρολάνδος
Χριστογιαννόπουλος Λιάκος
Χρυσοστομίδης Αρίστος
Χρυσοστομίδης Κ.
Χρυσοστομίδης Σταμάτιος
Με πληροφορίες από: actors house, Βικιπαίδεια, life .gr, retrodb .gr, ERTnews .gr, Finos film, youtube, the coller, topontiki .gr, cosmopoliti .com, taathinaika .gr.
zougla.gr
