Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπως το Instagram, το TikTok και το Snapchat, αποτελούν πλέον αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητας των εφήβων. Ωστόσο, ο αυξανόμενος χρόνος που αφιερώνεται σε αυτές τις πλατφόρμες έχει αρχίσει να προκαλεί ανησυχία στους ειδικούς.
Σύμφωνα με πρόσφατη επιστημονική μελέτη με τίτλο «Risk Factors for Problematic Social Media Use in Youth: A Systematic Review of Longitudinal Studies», η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Adolescent Research Review, σχεδόν όλα τα παιδιά ηλικίας 12-18 ετών διαθέτουν smartphone και είναι διαδικτυακά για πολλές ώρες ημερησίως. Η μελέτη, που αναλύει δεδομένα από 23 έρευνες διεθνώς, καταγράφει τους βασικούς παράγοντες που συνδέονται με την προβληματική χρήση των social media από τους νέους.
Η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Παθολόγος και Καθηγήτρια στο ΕΚΠΑ, εξηγεί ότι η προβληματική χρήση ορίζεται ως η υπερβολική, εθιστική ή καταναγκαστική χρήση, που επηρεάζει αρνητικά τη σχολική απόδοση, τις κοινωνικές σχέσεις, τον ύπνο και την ψυχική υγεία των εφήβων.
Οι βασικοί παράγοντες κινδύνου που εντοπίζονται είναι οι εξής:
- Κίνητρα χρήσης: Χρήση ως διέξοδος από συναισθηματικές δυσκολίες ή ανία.
- Γονεϊκή επίδραση: Έλλειψη ορίων ή στήριξης από τους γονείς αυξάνει τον κίνδυνο.
- Τραυματικές εμπειρίες: Παιδιά με ιστορικό κακοποίησης ή παραμέλησης αναζητούν καταφύγιο στο διαδίκτυο.
- Πίεση από συνομηλίκους: Ο κοινωνικός αποκλεισμός και η σύγκριση με άλλους παίζουν καθοριστικό ρόλο.
- Συναισθηματική κατάσταση: Αρνητικά συναισθήματα όπως λύπη ή άγχος οδηγούν σε μεγαλύτερη χρήση.
- Έλλειψη αυτοελέγχου: Παιδιά με δυσκολία στη διαχείριση παρορμήσεων είναι πιο ευάλωτα.
- Προσωπικότητα: Χαμηλή αυτοεκτίμηση ή ανάγκη για επιβεβαίωση (μέσω likes και followers).
- Ψυχική υγεία: Ύπαρξη άγχους, κατάθλιψης ή άλλων διαταραχών.
- Επιπτώσεις της πανδημίας COVID-19: Η κοινωνική απομόνωση αύξησε τη χρήση κατά την περίοδο του εγκλεισμού.
Η μελέτη τονίζει ότι για την πρόληψη του φαινομένου απαιτείται πολυεπίπεδη παρέμβαση, με συμμετοχή γονέων, εκπαιδευτικών και επαγγελματιών ψυχικής υγείας. Επιπλέον, προτείνεται η αξιοποίηση τεχνολογικών εργαλείων, όπως εφαρμογές παρακολούθησης χρήσης κινητών, καθώς οι απαντήσεις σε ερωτηματολόγια συχνά υποτιμούν το μέγεθος του προβλήματος.
«Η αντιμετώπιση της προβληματικής χρήσης δεν είναι θέμα απαγόρευσης, αλλά παιδείας και διαλόγου. Τα παιδιά πρέπει να μάθουν να χρησιμοποιούν την τεχνολογία με ισορροπημένο και υγιή τρόπο», σημειώνει η κ. Ψαλτοπούλου.
ΑΠΕ-ΜΠΕ
