Η Υπαπαντή του Κυρίου, είναι Δεσποτική και Θεομητορική εορτή της Ορθόδοξης Εκκλησίας, που τιμάται στις 2 Φεβρουαρίου. Δυο χιλιόμετρα δυτικά του χωριού των Καθενών, στα όρια με την Τριάδα και στις όχθες του Μεσσάπιου ποταμού, βρίσκονται τα Ερια. Πρόκειται για περιοχή εξαιρετικού φυσικού κάλλους, με καταρράκτες και αιωνόβια πλατάνια. Η ύπαρξη τμήματος, πιθανότατα, αρχαίου υδραγωγείου και ο εντοπισμός επιτύμβιων στηλών στην κοντινή θέση “Αλαφόκαμπος”, υποδηλώνουν κατοίκηση στην περιοχή από την Αρχαιότητα.
Επίσης, στην περιοχή των Ερίων υπάρχει το βυζαντινό μοναστήρι αφιερωμένο στα Εννεαήμερα της Θεοτόκου, γνωστό και ως Παναγιά Μονομερίτισσα (Υπαπαντή). Η ίδρυση της Μονής χρονολογείται στον 11ο αιώνα ή στα τέλη 12ου και τις αρχές 13ου αιώνα, ενώ βρισκόταν σε χρήση μέχρι τα μέσα περίπου του 19ου αιώνα. Αργότερα, πέρασε στην κυριότητα της Μονής Μακρυμάλλης. Από το μοναστηριακό συγκρότημα σήμερα διατηρείται μόνο το καθολικό.
Πρόκειται για ναό συνεπτυγμένο σταυροειδή, με τρούλο, διαστάσεων 4,80 x 6,50μέτρα. Διαθέτει κυλινδρικό τρούλο, ο οποίος στηρίζεται σε μαρμάρινους ημικιονίσκους. Ο τρούλος διατρυπάται από τέσσερα ανοίγματα, τα οποία διατάσσονται σταυρωτά. Το μνημείο είναι κτισμένο με ακανόνιστούς λίθους μεταξύ των οποίων παρεμβάλλονται πλίνθοι.
Υπέστη κατά καιρούς διάφορες επεμβάσεις, κατά την περίοδο της Λατινικής καιτης Οθωμανικής κυριαρχίας. Σε επαφή με την νότια πλευρά του, έως το 1970 οπότε κατεδαφίστηκε, υπήρχε κτίσμα, γνωστό ως κελί «κελί =χώρος διαμονής». Επίσης, στη νότια πλευρά του ναού υπήρχε παλαιότερα προσκολλημένο παρεκκλήσι, το οποίο επικοινωνούσε με το καθολικό μέσω τοξωτής θύρας. Στον ναό διατηρούνται δύο στρώματα τοιχογραφιών.
Το αρχικό μπορεί να χρονολογηθεί στην παλαιολόγεια περίοδο, ενώ το δεύτερο, σύμφωνα με επιγραφή, φιλοτεχνήθηκε στα 1637 από τον Ζαχαρία Δρακούλη.
Το εσωτερικό του ναού είναι σκοτεινό και οι τοιχογραφίες καλύπτονται με παχύ στρώμα αιθάλης, όμως αναγνωρίζονται οι μορφές της Πλατυτέρας, των Ευαγγελιστών του Παντοκράτορα κ.α., οι οποίες μας πείθουν ότι ο ζωγραφικός διάκοσμος της β΄ φάσης εικονογράφησης του ναού, η οποία έγινε πιθανότατα στο πλαίσιο ανακαίνισης του ναού, αποτελεί δείγμα ποιοτικής μεταβυζαντινής ζωγραφικής. Το 1970 πραγματοποιήθηκαν εργασίες από την Αρχαιολογική Υπηρεσία για την απαλλαγή του μνημείου από μεταγενέστερες νεωτερικές επεμβάσεις πουαλλοίωσαν τη μορφή του.
Το 1971 διενεργήθηκαν εργασίες για την ενίσχυση και επέκταση αναλημματικού τοίχου στα νοτιοανατολικά του ναού. Επίσης, παλιότερα είχαν πραγματοποιηθεί αποτοιχίσεις ορισμένων τοιχογραφιών από το ζωγραφικό διάκοσμο του ναού. Η Μονή θρυλείται ότι ιδρύθηκε από την αυτοκράτειρα Θεοδώρα. Άλλη παράδοση αναφέρει ότι η εκκλησία είναι «μονομερίτικη», χτίστηκε δηλαδή στη διάρκεια μιας ημέρας, το διάστημα δηλαδή, που οι Τούρκοι έδιναν στους Χριστιανούς για να κτίζουν τους ναούς τους.
Όταν είχαν ολοκληρώσει το κτίσιμο, κάποιος Τούρκος ανέβηκε στον τρούλο για να τον γκρεμίσει. Όμως, φτάνοντας στην κορυφή και πριν προλάβει να τον αγγίξει έπεσε κάτω και σκοτώθηκε. Άλλος θρύλος αναφέρει πως κάθε χρόνο ανήμερα της Υπαπαντής, εμφανιζόταν στην περιοχή ένα ελάφι το οποίο αφού έπινε νερό από τον ποταμό, το θυσίαζαν.
Μια χρονιά το θυσίασαν χωρίς να το αφήσουν να πιει νερό και από τότε δεν εμφανίστηκε ποτέ ξανά. Επίσης, για την ονομασία της Μονής υπάρχουν διάφορες εκδοχές, όπως ότι το όνομά της οφείλεται στην λέξη «αρεός ή αριά», η οποία δηλώνει αγροτική και κατάφυτη περιοχή ή ότι προέρχεται από τα μαλλιά («έρια») προβάτων, που έβοσκαν στην περιοχή.
Ευχαριστούμε θερμά για το κείμενο και τις φωτογραφίες
- Καρατζάς Ν., Μαντζώρου Ι., Καραγκούνη Ν., Τσίρης Α., 2019, Τουριστικός, ιστορικός, ενημερωτικός οδηγός, Δήμου Διρφύων Μεσσαπίων.
- Παπακωνσταντίνου Λ., 1972, «Η Ευβοϊκή Μεσσαπία».
