Σπύρος Ραπτάκης
1862 με τις ανταλλαγές πληθυσμών μεταξύ Ελληνικού κράτους και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας φεύγουν εναπομείναντες Τούρκοι από την Εύβοια και αντίστοιχα εκπατρίζονται περίπου 200 οικογένειες από την Σάμο για Την Εύβοια ,κάποιες εξ αυτών ,περίπου 30 εγκαθίστανται στα Ψαχνά και συγκεκριμένα στο δρομάκι πίσω από το πρώτο δημοτικό στο δρόμο που ξεκινά από του Βαλαη το καφενείο μέχρι τον παραποτάμιο μάλιστα την περιοχή αυτη οι Ψαχνίωτες την έλεγαν »στο Σαμιώτικο μαχαλά» ή »στα Σαμέΐκα».
Μεταξύ αυτων ήταν και μερικές ξακουστές οικογένειες πετροπελεκιτάδων και χτιστών της εποχής…Έτσι φτάνουμε γύρω στο 1900 όπου οι Ψαχνιώτες επειδή δεν χωρούσαν στον Αγιο Νικόλαο λόγο της αύξησης αλλα και επέκτασης της πόλης προς Δυσμάς αποφάσισαν να φτιάξουν νέα εκκλησία μαζι με όλους απευθύνθηκαν και στους Σαμιώτες οι οποίοι με χαρά δέχτηκαν αφιλοκερδώς με το μοναδικό όρο να την ονομάσουν Μεταμόρφωση του Σωτήρως για να έχουν και αυτοι εδώ στα Ψαχνά να γιορτάζουν και να θυμούνται κάτι από την πατρίδα τους την Σάμο.
Ετσι και έγινε!!! Χτίστηκε η Αγιασωτήρα και γιορταζόταν με μεγαλοπρέπεια!!! Όλα αυτά τα ανακάλυψα όταν το 2000 σε ένα ταξίδι μου στην Σάμο ανακάλυψα δυο ολόιδιες εκκλησίες στη Σάμο προγενέστερες της Αγιασωτήρας και έκτοτε άρχισα να διαβάζω και να ρωτώ παλιούς για το πως χτίστηκε η Αγιασωτήρα μας και σας το παραθέτω. Σημείωση: Δύο σπίτια μόνο σώζονται στο Σαμιώτικο μαχαλά…
ΣΥΜΦΩΝΑ ΠΑΝΤΑ ΜΕ ΤΟ ΓΡΑΠΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΑΠΑΝΕΣΤΗ ΧΕΙΜΩΝΑ ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΣΤΗ ΚΑΤΟΧΗ ΤΟΥ ΔΙΣΕΓΓΟΝΟΥ ΤΟΥ ΑΝ. ΒΑΛΆΗ, ΤΑ ΕΓΚΑΙΝΙΑ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΕΓΙΝΑΝ ΣΤΙΣ 15 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ ΤΟΥ 1901 ΚΑΙ ΤΟ ΕΤΟΣ 1912 ΕΓΙΝΕ Η ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΝΟΡΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΤΩΝ ΨΑΧΝΩΝ.
ΠΡΩΤΟΣ ΙΕΡΕΑΣ ΗΤΑΝ Ο ΠΑΠΑ ΑΝΕΣΤΗΣ ΧΕΙΜΩΝΑΣ.ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΟΙ: ΠΑΠΑ ΓΙΩΡΓΗΣ ΚΑΛΟΓΙΑΝΝΗΣ, ΠΑΠΑ ΒΑΣΙΛΗΣ ΧΕΙΜΩΝΑΣ, ΠΑΠΑ ΓΙΩΡΓΗΣ ΚΟΥΡΝΗΣ, ΠΑΠΑ ΝΙΚΟΣ ΤΣΑΛΑΣ, ΠΑΠΑ ΘΑΝΑΣΗΣ ΚΑΡΛΑΤΗΡΑΣ & ΠΑΠΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ.
Γιώργος Γεωργίου H ενορία μας Αγιά Σωτήρω είναι ένα από τα βυζαντινά κοσμήμστα της Εύβοιας. Θυμίζει εκκλησίες του Μυστρά και αποτελεί το γνησιότερο βυζαντινό μνημείο απο πλευράς εκκλησιών που υπάρχει όχι μόνο στην Εύβοια αλλά ευρύτερα στον Ελληνικό Χώρο.
Σημειωτέον ότι σε τελευταία έργα που έγιναν πριν δύο δεκαετίες βρέθηκαν στον περίγυρο της εκκλησίας 3 τάφοι με οστά και κεραμικά, που έχω δει και με τα μάτια μου, πράγμα που προδίδει ότι πριν κάποιος παλαιότερος ναός μπορεί να προυπήρξε στον περίβολο του οποίου χρησιμοποιούνται και ως τόπος ταφής.
Οσο για τους ιερείς που υπηρέτησαν τον Ναό, ήταν όλοι τους Λειτουργοί και Πευματικοί Πατέρες με κύρος και σεβασμό στη κοινωνία..
Β. Γ .Μ.
Πηγή: ΨΑΧΝΑ ΕΥΒΟΙΑΣ
Φωτογραφικό υλικό από το Λαογραφικό Μουσείο Ψαχνών και από το ιστολόγιο Ψαχνά Ευβοίας
