Όχι στην απομόνωση της Εκκλησίας από την τεχνολογία, αλλά ούτε και στην άκριτη υιοθέτηση των κανόνων των social media.
Αυτό είναι το βασικό μήνυμα που προκύπτει από την εισήγηση του Μητροπολίτη Χαλκίδος κ. Χρυσοστόμου στην Ιερά Σύνοδο της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδος, με αντικείμενο την ολοένα και εντονότερη παρουσία των κληρικών στο διαδίκτυο.
Το ζήτημα τέθηκε στη δεύτερη τακτική συνεδρία της Ιεραρχίας, στις 7 Οκτωβρίου 2026, υπό την προεδρία του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερωνύμου. Η συζήτηση δεν αφορούσε το εάν οι κληρικοί θα πρέπει να χρησιμοποιούν το διαδίκτυο, καθώς αυτό θεωρείται πλέον πραγματικότητα, αλλά με ποιους όρους θα πρέπει να γίνεται η παρουσία τους στον ψηφιακό χώρο.
Επιχειρώντας να βρεθεί μία απάντηση στο ολοένα και πιο επίκαιρο ερώτημα, σχετικά με το πως μπορεί η Εκκλησία να βρίσκεται εκεί όπου βρίσκεται ο σύγχρονος άνθρωπος, χωρίς παράλληλα να υιοθετεί τη λογική ενός ψηφιακού περιβάλλοντος που συχνά επιβραβεύει την υπερβολή, την προσωπική προβολή, την αντιπαράθεση και την αδιάκοπη αναζήτηση προσοχής, ο Σεβασμιώτατος κ.Χρυσόστομος πρότεινε ένα πλαίσιο εννέα αρχών.
Επειδή το διαδίκτυο αποτελεί πλέον αναπόσπαστο μέρος της κοινωνικής ζωής, η παρουσία σε αυτό για την Εκκλησία, μπορεί να λειτουργήσει ως ένα ακόμη μέσο επικοινωνίας με την κοινωνία και ιδιαίτερα με ανθρώπους που δεν έχουν συχνή επαφή με τον εκκλησιαστικό χώρο.
Η ίδια η εισήγηση αναγνωρίζει, ότι η αξιοποίηση των σύγχρονων μέσων μπορεί να υπηρετήσει την αποστολή των κληρικών και να λειτουργήσει ως τρόπος προσέγγισης ανθρώπων, ιδίως των νεότερων ηλικιών. Παράλληλα, όμως, επισημαίνεται ότι η ευρεία χρήση του διαδικτύου δημιουργεί και κινδύνους, οι οποίοι καθιστούν αναγκαία την ύπαρξη ενός σαφούς πλαισίου ποιμαντικών αρχών.
Η Ιερά Σύνοδος είχε ήδη ασχοληθεί με τη χρήση των σύγχρονων μέσων από τους κληρικούς σε προηγούμενες εγκυκλίους, μεταξύ των οποίων αναφέρονται στην εισήγηση οι εγκύκλιοι 2736/2002 και 187/79/15.1.2015. Η νέα συζήτηση έρχεται, επομένως, να αντιμετωπίσει ένα περιβάλλον πολύ διαφορετικό από εκείνο των προηγούμενων ετών, καθώς σήμερα η επικοινωνία μέσω Facebook, Instagram, YouTube, TikTok και άλλων πλατφορμών αποτελεί καθημερινότητα.
«Ο κληρικός παραμένει κληρικός και στο διαδίκτυο»
Η πρώτη αρχή που τέθηκε είναι ίσως και η πιο χαρακτηριστική, αφού τονίζεται ότι ο κληρικός δεν αφήνει την εκκλησιαστική του ιδιότητα έξω από την οθόνη. Η ψηφιακή παρουσία δεν θεωρείται ένας χώρος, στον οποίο ο κληρικός αποκτά μια εντελώς διαφορετική δημόσια ταυτότητα. Οι ευθύνες και οι ιδιότητες που απορρέουν από την ιεροσύνη εξακολουθούν να ισχύουν και στον ψηφιακό χώρο.
Από αυτή την αρχή προκύπτει και η δεύτερη: ο κάθε κληρικός δεν αποτελεί αυτόνομη εκκλησιαστική αυθεντία. Η δημόσια παρουσία του, σύμφωνα με την εισήγηση, οφείλει να αντανακλά τη σχέση του με τον Επίσκοπο, την τοπική Εκκλησία και, όπου απαιτείται, την Ιερά Σύνοδο. Ειδικά σήμερα, που τα social media κυριαρχούν στην καθημερινότητα, ένας κληρικός με μεγάλο αριθμό ακολούθων μπορεί να αποκτήσει προσωπική επιρροή πολύ μεγαλύτερη από εκείνη που θα είχε στο φυσικό περιβάλλον μιας ενορίας.
Δεν χρειάζεται δημόσια άποψη για όλα
Ένας ακόμη βασικός κανόνας αφορά στην ανάγκη αυτοσυγκράτησης. Στο διαδίκτυο η πίεση για άμεση αντίδραση είναι διαρκής. Κάθε κοινωνικό ή πολιτικό γεγονός, κάθε αντιπαράθεση, κάθε έκτακτη είδηση μπορεί μέσα σε λίγα λεπτά να μετατραπεί σε αντικείμενο σχολιασμού.
Η εισήγηση του Μητροπολίτη Χαλκίδος θέτει ένα διαφορετικό μέτρο: ο κληρικός δεν είναι υποχρεωμένος να έχει δημόσια άποψη για κάθε γεγονός.
Αντίθετα, η σιωπή, η αναμονή και η προσεκτική αξιολόγηση μιας είδησης μπορούν να αποτελούν υπεύθυνη στάση, ιδιαίτερα όταν μια πληροφορία δεν έχει ακόμη επιβεβαιωθεί.
Γι’ αυτό και τίθεται ένας ακόμη σαφής κανόνας: καμία πληροφορία δεν θα πρέπει να αναπαράγεται χωρίς προηγούμενο έλεγχο, ιδιαίτερα όταν αφορά πρόσωπα ή σοβαρά κοινωνικά και εκκλησιαστικά ζητήματα. Μάλιστα, σε μια εποχή κατά την οποία η παραπληροφόρηση, οι ψευδείς ειδήσεις και το παραποιημένο περιεχόμενο διαδίδονται με εξαιρετική ταχύτητα, η αρχή αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Όχι σε ύβρεις, χλεύη και δημόσια διαπόμπευση
Η Ιεράρχηση θέτει επίσης όρια στον τρόπο, με τον οποίο διεξάγεται η δημόσια αντιπαράθεση. Η διαφωνία δεν αποκλείεται, εκείνο, όμως, που αποκλείεται είναι η μετατροπή της διαφωνίας σε προσωπική επίθεση. Η εισήγηση αναφέρει ρητά ότι καμία δημόσια αντιπαράθεση δεν δικαιολογεί ύβρεις, χλεύη, διαπόμπευση ή προσωπική απαξίωση.
Οι προσωπικές συνομιλίες δεν είναι περιεχόμενο
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται και στην προστασία των εμπιστευτικών ποιμαντικών σχέσεων.
Η επικοινωνία ενός ανθρώπου με έναν κληρικό μπορεί πλέον να πραγματοποιείται μέσω ηλεκτρονικού μηνύματος, Messenger, WhatsApp ή άλλης ψηφιακής πλατφόρμας. Αυτό, όμως, δεν μετατρέπει την προσωπική εξομολόγηση, το αίτημα βοήθειας ή μια ευαίσθητη συνομιλία σε υλικό που μπορεί να δημοσιοποιηθεί.
Η εισήγηση θέτει δύο διακριτές αρχές: οι εμπιστευτικές ποιμαντικές σχέσεις δεν αποτελούν υλικό δημοσιότητας και απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή στις προσωπικές ψηφιακές επικοινωνίες.
Το «προσωπικό brand» του κληρικού
Το πιο χαρακτηριστικό σημείο της εισήγησης αφορά στην προσωπική προβολή του κληρικού. Η ψηφιακή δράση, σύμφωνα με το πλαίσιο που προτάθηκε, δεν θα πρέπει να οικοδομεί ένα προσωπικό «brand» ή ένα «είδωλο» του κληρικού, αλλά να παραπέμπει στον Χριστό και στην Εκκλησία.
Από τους followers στην πραγματική συνάντηση
Η ένατη αρχή, που παρουσιάστηκε δίνει και το ευρύτερο νόημα της εισήγησης: η διαδικτυακή επικοινωνία, όπου είναι δυνατόν, θα πρέπει να οδηγεί στην πραγματική συνάντηση, στην ενορία, στη λατρευτική ζωή και στην κοινωνία των προσώπων. Με άλλα λόγια, η ψηφιακή παρουσία δεν θα πρέπει να αποτελεί αυτοσκοπό, καθώς δεν είναι ζητούμενο οι αριθμοί των ακολούθων ή των προβολών αλλά το εάν η ψηφιακή επικοινωνία μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα προς την πραγματική ανθρώπινη σχέση. Αυτό διαφοροποιεί ουσιαστικά την εκκλησιαστική προσέγγιση από τη λογική ενός influencer, για τον οποίο η αύξηση της απήχησης αποτελεί βασικό στόχο της διαδικτυακής δραστηριότητας.
«Ούτε φοβισμένη Εκκλησία, ούτε άκριτη υιοθέτηση»
Ο Μητροπολίτης Χαλκίδος δεν πρότεινε μια φοβική αντιμετώπιση της τεχνολογίας ούτε μια γενική απαγόρευση των social media. Υπογράμμισε την ανάγκη για διάκριση, απορρίπτοντας τόσο την άκριτη αποδοχή όσο και την πλήρη αποχή. Συνοψίζει, με αυτό τον τρόπο, τη θέση ότι η Εκκλησία χρειάζεται κληρικούς οι οποίοι θα μπορούν να χρησιμοποιούν τα σύγχρονα μέσα χωρίς να χρησιμοποιούνται από αυτά. Η έμφαση πρέπει, ουσιαστικά, να δοθεί στη στάση και στο ήθος, με τα οποία θα προσεγγίζουν την τεχνολογία.
Τι αλλάζει στην πράξη
Όπως γίνεται σαφές, η εισήγηση δεν αποτελεί, από μόνη της, ανακοίνωση μιας γενικής απαγόρευσης των social media για τους κληρικούς. Αντίθετα, προτείνει ένα πλαίσιο αρχών που επιχειρεί να προσδιορίσει πώς θα πρέπει να ασκείται αυτή η δημόσια ψηφιακή παρουσία. Επομένως, το θέμα είναι στη συνέχεια, κατά πόσο οι αρχές αυτές θα μετατραπούν σε συγκεκριμένες κατευθύνσεις ή πρακτικές για τις Μητροπόλεις και τους κληρικούς. Η συζήτηση που ακολούθησε την εισήγηση ήταν εκτενής, με τη συμμετοχή πολλών Ιεραρχών.
Σύμφωνα με εκκλησιαστικούς κύκλους, το γεγονός, ότι το συγκεκριμένο θέμα έφθασε στην Ιεραρχία, αποδεικνύει ότι η ψηφιακή παρουσία των κληρικών δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως περιθωριακό θέμα.
Δεν χωρά αμφιβολία ότι το διαδίκτυο αποτελεί μέρος της καθημερινότητας, δεν θα μπορούσε να εξαιρεθεί ως πεδίο ποιμαντικής παρουσίας. «Το ερώτημα είναι πως μπορεί η Εκκλησία να ισορροπήσει, αξιοποιώντας τα εργαλεία του διαδικτύου χωρίς όμως να υιοθετήσει τη λογική τους», αναφέρουν χαρακτηριστικά, τονίζοντας ότι με βάση την εισήγηση, κατά τη χρήση των κοινωνικών δικτύων από τους κληρικούς, απαιτείται μέτρο, αυτοσυγκράτηση, έλεγχος της πληροφορίας, σεβασμός στον άλλο και, πάνω απ’ όλα, διατήρηση της εκκλησιαστικής ταυτότητας.
