-Νοέμβριος: Μήνας Ενημέρωσης για τον Καρκίνο του Παγκρέατος
Νικόλαος Μπενετάτος, Χειρουργός Ήπατος – Χοληφόρων – Παγκρέατος, Επιμελητής A΄ της Β’ Χειρουργικής Κλινικής Metropolitan General
Ο καρκίνος του παγκρέατος είναι ένας από τους πιο δύσκολους στην αντιμετώπιση καρκίνους, ενώ την έγκαιρη διάγνωση εμποδίζει το γεγονός πως συχνά δεν υπάρχουν συμπτώματα ή όταν εμφανίζονται σχετίζονται πολλές φορές με καλοήθεις παθήσεις.
«Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να περιλαμβάνουν απώλεια βάρους, απώλεια όρεξης, πόνο στην πλάτη ή στην κοιλιά, ίκτερο, διόγκωση της χοληδόχου κύστης», αναφέρει ο κ. Νικόλαος Μπενετάτος, Χειρουργός Ήπατος – Χοληφόρων – Παγκρέατος, Επιμελητής A΄ της Β’ Χειρουργικής Κλινικής Metropolitan General.
Παρόλο που τα τελευταία χρόνια έχει σημειωθεί κάποια βελτίωση, με την εισαγωγή στοχευμένων θεραπειών για ορισμένους τύπους καρκίνου του παγκρέατος, υπάρχει ακόμη πολλή δουλειά που πρέπει να γίνει.
Η πρόκληση γίνεται ακόμη μεγαλύτερη από το γεγονός ότι μέχρι σήμερα τα αίτια του καρκίνου του παγκρέατος δεν είναι πλήρως κατανοητά, αν και έχουν αναγνωριστεί ορισμένοι παράγοντες κινδύνου, όπως το κάπνισμα, ο σακχαρώδης διαβήτης, η παχυσαρκία και η χρόνια παγκρεατίτιδα.
Ωστόσο, καθώς τιμούμε τον Μήνα Ενημέρωσης για τον Καρκίνο του Παγκρέατος -Light It Purple: Standing Together for Pancreatic Cancer Awareness- είναι σημαντικό να εστιάζουμε στην πρόοδο που έχει σημειωθεί. Μέσω της συστηματικής έρευνας και ανάπτυξης, υπάρχουν περιθώρια για αισιοδοξία.
Προσοχή στις παγίδες
Είναι εύκολο να παρασυρθεί κανείς από υποσχέσεις για αυτόματη ύφεση της νόσου. Συνηθισμένες «λύσεις» είναι: ακολουθήστε αυτή τη δίαιτα, δοκιμάστε αυτό το φυτικό σκεύασμα, πάρτε αυτό το ισχυρό συμπλήρωμα… και ο κατάλογος συνεχίζεται.
Μερικές χρήσιμες στρατηγικές:
• Συνεργαστείτε με τον γιατρό σας: Μέλη διαδικτυακών κοινοτήτων, καλοπροαίρετα μέλη της οικογένειας και φίλοι, ακόμη και άγνωστοι στον δρόμο, μπορεί να προσπαθήσουν να σας στρέψουν προς εναλλακτικές θεραπείες. Όχι μόνο ορισμένες από αυτές τις θεραπείες είναι αναποτελεσματικές, αλλά μπορεί να είναι και επιβλαβείς.
• Να είστε επιφυλακτικοί με τις εντυπωσιακές λέξεις: Τα μέσα ενημέρωσης, ακόμη και οι γιατροί, χρησιμοποιούν συχνά λέξεις όπως «καινοτομία», «θαυματουργή θεραπεία», «επαναστατική» και «game changer» για να περιγράψουν τις εξελίξεις στην έρευνα για τον καρκίνο. Παρόλο που οι εξελίξεις στην ανοσοθεραπεία, στις στοχευμένες θεραπείες και στις γενετικές εξετάσεις είναι ιδιαίτερα υποσχόμενες, τέτοιοι υπερθετικοί χαρακτηρισμοί συχνά είναι παραπλανητικοί.
• Προσεγγίστε τις διαδικτυακές κοινότητες με προσοχή: Είναι ένας πολύ καλός τρόπος να έρθετε διαδικτυακά σε επαφή με άλλους ασθενείς και να μοιραστείτε τις εμπειρίες σας. Oι ασθενείς με καρκίνο του παγκρέατος είναι αυτοί που υπερασπίζονται περισσότερο ενεργά τον εαυτό τους, επειδή γνωρίζουν ότι αντιμετωπίζουν έναν ισχυρό «εχθρό». Στις ογκολογικές κλινικές οι ασθενείς ακούν πράγματα που είναι αληθινά, αλλά ταυτόχρονα πολύ αποθαρρυντικά. Είναι φυσικό οι ασθενείς και οι οικείοι τους να αναρωτιούνται: «Υπάρχει κάτι καλύτερο;».
Θεραπεία
«Η χειρουργική επέμβαση –όπως για παράδειγμα παγκρεατεκτομή κατά Whipple σε όγκους κεφαλής παγκρέατος, περιφερική παγκρεατεκτομή ή RAMPS σε όγκους σώματος ή ουράς παγκρέατος και ολική παγκρεατεκτομή σε διάχυτους όγκους- σε συνδυασμό με χημειοθεραπεία συνδέεται με τη μεγαλύτερη επιβίωση, αν και εφαρμόζεται κυρίως σε ασθενείς με εντοπισμένη νόσο (στάδιο 1–2) και καλή λειτουργική κατάσταση. Οι εξελίξεις στις νεοεπικουρικές θεραπείες και η υιοθέτηση μιας πιο ριζικής χειρουργικής προσέγγισης έχουν καταστήσει δυνατή τη δυνητική ωφέλεια από τη χειρουργική εκτομή.
Ωστόσο, η χειρουργική επέμβαση στο πάγκρεας συνοδεύεται από ποσοστό νοσηρότητας 22–40% και περιεγχειρητική θνητότητα 2–9%. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικός ο προσεκτικός και εξατομικευμένος σχεδιασμός της χειρουργικής αντιμετώπισης.
Μελέτες έχουν δείξει ότι τα υψηλότερα ποσοστά χειρουργικής εκτομής συνδέονται με μεγαλύτερη επιβίωση για το σύνολο του πληθυσμού των ασθενών με καρκίνο του παγκρέατος», εξηγεί.
Επιβίωση, προσδόκιμο ζωής και πρόγνωση στον καρκίνο του παγκρέατος
Τα στατιστικά στοιχεία επιβίωσης περιγράφουν τι συνέβη σε μεγάλες ομάδες ανθρώπων που διαγνώστηκαν πριν από χρόνια. Παρέχουν χρήσιμο πλαίσιο, αλλά δεν μπορούν να προβλέψουν πώς θα εξελιχθεί η νόσος σε ένα συγκεκριμένο άτομο. Η επιβίωση μετά τη θεραπεία του καρκίνου του παγκρέατος μπορεί να διαφέρει ανάλογα με το στάδιο της νόσου, τα χαρακτηριστικά του όγκου, τη γενική κατάσταση της υγείας και την ανταπόκριση στη θεραπεία. Επομένως, η ατομική πρόγνωση μπορεί να μεταβάλλεται καθώς γίνονται διαθέσιμες νέες πληροφορίες.
Ποσοστά επιβίωσης στον καρκίνο του παγκρέατος και τι σημαίνουν
Το στατιστικό στοιχείο που αναφέρεται συχνότερα είναι το ποσοστό σχετικής επιβίωσης πέντε ετών. Σε ανάλυση του 2025, το ποσοστό σχετικής επιβίωσης πέντε ετών ήταν 12% για τον καρκίνο του παγκρέατος συνολικά μεταξύ των ασθενών που είχαν διαγνωστεί έως το 2015, σε σύγκριση με 6% για τους ασθενείς που είχαν διαγνωστεί το 2004. Η βελτίωση δεν ήταν ομοιόμορφη: στη εντοπισμένη νόσο το ποσοστό αυξήθηκε από 24% σε 46%, ενώ στη μεταστατική (απομακρυσμένη) νόσο αυξήθηκε μόνο από 2% σε 3%.
Χρησιμοποιούνται διάφοροι δείκτες και ο καθένας απαντά σε διαφορετικό ερώτημα:
• Ποσοστό σχετικής επιβίωσης πέντε ετών: η επιβίωση των ανθρώπων με καρκίνο του παγκρέατος πέντε χρόνια μετά τη διάγνωση, σε σύγκριση με την αναμενόμενη επιβίωση αντίστοιχων ανθρώπων από τον γενικό πληθυσμό, συνήθως με αντιστοίχιση παραγόντων όπως η ηλικία και το φύλο.
• Διάμεση επιβίωση: το χρονικό σημείο στο οποίο το 50% μιας ομάδας έχει αποβιώσει και το 50% εξακολουθεί να ζει.
• Ατομικός χρόνος επιβίωσης: το χρονικό διάστημα που ένας συγκεκριμένος ασθενής ζει μετά τη διάγνωση.
• Προσδόκιμο ζωής: μια εκτίμηση του υπολειπόμενου χρόνου ζωής, η οποία προκύπτει από δεδομένα ομάδων ασθενών και όχι από άμεση μέτρηση.
Κανένας από αυτούς τους δύο περιορισμούς δεν επιτρέπει την εφαρμογή ενός συγκεκριμένου στατιστικού αριθμού σε ένα μεμονωμένο άτομο.
«Η πλήρης χειρουργική αφαίρεση του όγκου αποτελεί σημαντικό παράγοντα που συνδέεται με τη μακροχρόνια επιβίωση στον εξαιρέσιμο καρκίνο του παγκρέατος. Σε μετα-ανάλυση 25 μελετών, οι οποίες περιλάμβαναν 27.091 ασθενείς που υποβλήθηκαν σε χειρουργική εκτομή, το διάμεσο ποσοστό των ασθενών που επιβίωσαν για πέντε ή περισσότερα χρόνια ήταν 18,3%. Επομένως, η μακροχρόνια επιβίωση είναι εφικτή μετά από χειρουργική εκτομή», επισημαίνει.
Παράγοντες που επηρεάζουν την επιβίωση μετά τη χειρουργική επέμβαση
«Η τελική ιστοπαθολογική έκθεση παρέχει σημαντικές πληροφορίες για την ακριβέστερη εκτίμηση της πρόγνωσης μετά τη χειρουργική επέμβαση. Τα ευρήματα που έχουν ιδιαίτερη σημασία περιλαμβάνουν:
• Το τελικό παθολογοανατομικό στάδιο, το οποίο σε ορισμένες περιπτώσεις διαφέρει από το κλινικό στάδιο που είχε προσδιοριστεί πριν από την επέμβαση.
• Την κατάσταση των λεμφαδένων και το ποσοστό των εξετασθέντων λεμφαδένων που περιέχουν καρκινικά κύτταρα.
• Την κατάσταση των χειρουργικών ορίων, δηλαδή το κατά πόσο καρκινικά κύτταρα φτάνουν μέχρι το κομμένο άκρο του χειρουργικού παρασκευάσματος.
• Τον βαθμό διαφοροποίησης του όγκου (tumour grade), καθώς και την παρουσία λεμφαγγειακής ή περινευρικής διήθησης.
• Την πραγματική έκταση της νόσου που διαπιστώθηκε κατά τη χειρουργική επέμβαση, συμπεριλαμβανομένων ευρημάτων που δεν ήταν ορατά στις απεικονιστικές εξετάσεις.
Κάθε ένας από αυτούς τους παράγοντες συνδέεται με τη μακροχρόνια επιβίωση, αλλά κανένας μεμονωμένος παράγοντας δεν μπορεί να την προβλέψει από μόνος του», σημειώνει.
Μακροχρόνια αποτελέσματα μετά από χειρουργική επέμβαση για καρκίνο του παγκρέατος
Ένα σημαντικό ποσοστό ασθενών επιτυγχάνει μακροχρόνιο έλεγχο της νόσου και η πενταετής επιβίωση μετά τη χειρουργική εκτομή είναι πλέον αρκετά συχνή ώστε να μελετάται ως ξεχωριστό κλινικό αποτέλεσμα.
«Η μάχη με τον καρκίνο του παγκρέατος είναι δύσκολη, όμως κάθε ημέρα αποτελεί μια νέα ευκαιρία για δύναμη, ελπίδα και προσπάθεια. Η ιατρική επιστήμη εξελίσσεται συνεχώς, οι θεραπευτικές επιλογές διευρύνονται και η έρευνα ανοίγει νέους δρόμους για τους ασθενείς», καταλήγει ο κ. Μπενετάτος.
