«Σήμερα εορτάζει ο Άγιος Νικόλαος, τη μνήμη του οποίου τιμούν δύο από τους παλαιότερους ναούς της Ιστιαίας και των Ωρεών. Στην Ιστιαία, ο ομώνυμος ναός είναι ο αρχαιότερος της πόλης, καθώς οι τοιχογραφίες στο εσωτερικό του χρονολογούνται στα τέλη του 14ου και στις αρχές του 15ου αιώνα, ενώ ορισμένες χρονολογούνται στον 16ο αιώνα. Σώζονται σε μέτρια κατάσταση, ενώ κάποιες εξακολουθούν να είναι καλυμμένες από ασβέστη. Πρόκειται για μια μικρή τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική, στην οποία προστέθηκε κεραμοσκεπής εξωνάρθηκας στη δεκαετία του 1930. Οι τρεις αψίδες του Ιερού Βήματος έχουν υποστεί μεταγενέστερες επεμβάσεις.
Αφιερωμένος στον προστάτη Άγιο των ναυτικών, ο ναός του Αγίου Νικολάου δεχόταν τη λατρεία των θαλασσινών της περιοχής, όπως μαρτυρούν τα ακιδογραφήματα ιστιοφόρων και κωπήλατων πλοίων που υπάρχουν σε διάφορα σημεία του ναού, χαραγμένα πάνω σε τοιχογραφίες. Χρονολογούνται σε διάφορες εποχές και είναι αποδοσμένα με ποικίλους τρόπους, καθώς άλλα είναι προσεκτικά σχεδιασμένα και άλλα αποτελούν αδέξιες προσπάθειες. Σε ένα εξ αυτών διακρίνεται χάραγμα με χρονολογία από κτίσεως κόσμου, που αντιστοιχεί στο έτος 1490/1.
Ο ναός του Αγίου Νικολάου Ωρεών βρίσκεται νοτίως του κοιμητηρίου Ωρεών και είναι τρίκλιτος ναός με δικλινή στέγη. Πληροφορίες για την οικοδομική ιστορία του ναού και τον κτήτορα αντλούμε από τα δύο εντοιχισμένα ορθογώνια μαρμάρινα διάχωρα που φέρουν επιγραφές, σήμερα εν μέρει αποξεσμένες, που υπάρχουν στη νότια και δυτική πλευρά του ναού.
Ειδικότερα, στο διάχωρο πάνω από το ανώφλι της νότιας εισόδου αναφέρεται το 1884 ως έτος ανέγερσης του σημερινού ναού, ενώ στο διάχωρο που βρίσκεται πάνω από την κεντρική δυτική θύρα αναγράφεται πεντάστιχη επιγραφή, στην οποία αναφέρεται ότι ο ναός κτίστηκε «παρά Γεωργίου..», στις 3 Απριλίου 1840, προσφέροντας την πληροφορία ότι ο σημερινός ναός αντικατέστησε παλαιότερο.
Επιπλέον, στον δυτικό τοίχο του καμπαναριού διατηρείται εντοιχισμένο και σε δεύτερη χρήση στενόμακρο τμήμα γλυπτού από λευκό μάρμαρο, το οποίο φέρει επιπεδόγλυφο φυλλοφόρο βλαστό και κατάλοιπα ταινίας. Πρόκειται για τμήμα πεσσίσκου τέμπλου από πρωτοβυζαντινό ναό του 6ου-7ου αιώνα μ.Χ., μαρτυρώντας το πλούσιο ιστορικό και πολιτιστικό απόθεμα της πόλης των Ωρεών
Ο ναός του 1840 εγκαινιάστηκε υπό επισκόπου Ευβοίας Ανθίμου Ζ΄ του Ευβοέως (1833-1842), σύμφωνα με ενθύμηση σε αντιμήνσιο (εκκλησιαστικό ύφασμα με παραστάσεις και σύμβολα, που αντικαθιστά την Αγία Τράπεζα) της εποχής, που φυλάσσεται στον Ιερό Ναό Μεταμορφώσεως Σωτήρος Χριστού Ωρεών. Επιπλέον, σύμφωνα με τοπική παράδοση, ο Άγιος Νικόλαος θεωρείται ότι ήταν η έδρα της Επισκοπής Ωρεών, μέχρι το 1820, έτος κατά το οποίο έπαψε να υπάρχει η συγκεκριμένη Επισκοπή.
Στο ίδιο αντιμήνσιο αναφέρεται πως υπήρχε ακόμη παλαιότερος ναός, προ του 1800, ο οποίος καταστράφηκε στις 27/07/1823 μετά από επίθεση των Οθωμανών Τούρκων, ενορχηστρωμένη από τον Ομέρ Μπέη της Καρύστου, για την κατάπνιξη της Ευβοϊκής Επαναστάσεως. Σήμερα, η Αγία Τράπεζα του ναού παραμένει μαυρισμένη, με ίχνη καύσης που θεωρούνται πως προέρχονται από την λεηλασία του πρώτου αυτού ναού.
Οι φωτογραφίες του Αγίου Νικολάου Ιστιαίας είναι του Konstantinos Balalas, στο πλαίσιο της μελέτης της Πολιτιστικής Διαδρομής του Δήμος Ιστιαίας-Αιδηψού. Οι φωτογραφίες του ναού του Αγίου Νικολάου Ωρεών προέρχονται από το προσωπικό μου αρχείο.», δήλωσε σε ανάρτησή του ο Δήμαρχος Γιάννης Κοτζιάς
ΔΗΜΟΣ ΙΣΤΙΑΙΑΣ-ΑΙΔΗΨΟΥ
ΙΣΤΟΡΙΑ-ΦΥΣΗ-ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
