Μάχη των Στύρων (στις Κουβέλλες).
12 Ιανουαρίου 1822.
Ενός ήρωα που δεν δείλιασε, πολέμησε και έδωσε την ζωή του για την απελευθέρωση της Εύβοιας. (Τον αποκαλούσαν Νεραϊδογέννητο λόγω της ομορφιάς του. Ήταν γνωστός με το παρατσούκλι Μπεζαντές (beyizade, γιος του μπέη στα τουρκικά).
Μετά την πρώτη αποτυχημένη μάχη στα Στύρα, όπου οι Έλληνες αποδεκατίστηκαν από τους Τούρκους τον Αύγουστο του 1821, έγινε προσπάθεια από τον Επίσκοπο Καρύστου Νεόφυτο ο οποίος μαζί με τον Θεόδωρο Καζάνη και τον Προκόπιο Δεμίρη, πήγε στην Ύδρα, στο Ναύπλιο και στα Τρίκορφα της Τρίπολης για να ζητήσει βοήθεια από την Πελοποννησιακή Γερουσία. Μετά τη συνάντησή του με τον Δημήτριο Υψηλάντη και τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη έλαβε πολεμοφόδια και του υποσχέθηκαν βοήθεια. Στην Αθήνα συνάντησε τον Ηλία Μαυρομιχάλη και του ζήτησε να εκστρατεύσει ως αρχηγός εναντίον των Τούρκων της Καρύστου. Ο Ηλίας έδωσε καταφατική απάντηση. Στην εκστρατεία αυτή πήγε μαζί του ο θείος του Κυριακούλης Μαυρομιχάλης, ο Ηλίας Σαλαφατίνος και ο εξάδελφός του Διαμάντης Καλάγκας από το Κουτήφαρη.
Στις 3 Ιανουαρίου 1822 επιβιβάστηκε ο Ηλίας και 600 στρατιώτες του στα μανιάτικαπλοία του Νικολάου Κουτσουλιέρη από την Αρεόπολη και του Παναγιώτη Βουζουναρά από το Γύθειο, και στις 5 του μηνός αποβιβάστηκαν στο Αλιβέρι. Εκεί ήταν ο επίσκοπος Νεόφυτος και ο Βάσσος Μαυροβουνιώτης. Ο Βάσσος είχε εν τω μεταξύ ανακηρυχθεί αρχηγός και αυτό μπορούσε να δημιουργήσει πρόβλημα αλλά το ηρωϊκό παιδί της Μάνης, ο Ηλίας Μαυρομιχάλης, δεν πρόβαλε αντιρρήσεις και τον έκανε αδελφοποιητό.
Παράλληλα είχε κληθεί να πάει στην Εύβοια και ο Οδυσσέας Ανδρούτσος, ο οποίος παρήγγειλε να μη προβούν σε καμία ενέργεια πριν να φθάσει και αυτός, διότι η επιχείρησή τους είχε πολλές δυσκολίες.Ο Ομέρ μπέης της Καρύστου, όταν πληροφορήθηκε την άφιξη των επαναστατών στο Αλιβέρι, έστειλε το γαμπρό του Γιουσούφ αγά με 150-300 στρατιώτες να καταλάβει τα Στύρα για να εμποδίσουν την κάθοδό τους στην Κάρυστο. Οι κάτοικοι των Στύρων, οι οποίοι υπέφεραν από την παρουσία των Τούρκων, ζήτησαν να απαλλαγούν από αυτούς, όσο γίνεται γρηγορότερα.
Η έκκληση αυτή επιτάχυνε την κίνηση των επαναστατών, χωρίς την παρουσία του έμπειρου Οδυσσέα. Οι επαναστάτες από το Αλιβέρι κατευθύνθηκαν στα Στύρα, προπορευομένου του Βάσσου, με τη συμφωνία να μην αρχίσει καμία πολεμική ενέργεια, πριν να συνεννοηθούν οι αρχηγοί. Παρά τη συμφωνία τους όμως, όταν οι στρατιώτες του Βάσσου συνάντησαν Τούρκους, άρχισαν να τους πολεμούν και αναγκάστηκαν τελικάνα οπισθοδρομήσουν. Λίγο αργότερα έφτασαν στον τόπο της σύρραξης και οι Μανιάτες, οι οποίοι ανάγκασαν τους Τούρκους να κλειστούν αμυνόμενοι μέσα σε επτά σπίτια του χωριού.
Ο Διονύσιος Κόκκινος περιγράφει τα γεγονότα με πρωταγωνιστή τον Ηλία Μαυρομιχάλη: «…Το πρωί της επομένης 12ην Ιανουαρίου εκίνησε με τους Μανιάτεςκατά των Τούρκων. Εκείνοι μόλις αντελήφθησαν τους Έλληνας έρριψαν μερικούς πυροβολισμούς και αμέσως ώρμησαν με τα σπαθιά εις τα χέρια κατά των επερχομένων.Οι Έλληνες αντί να αναχαιτισθούν προ της τουρκικής αντεπιθέσεως τουναντίον ετάχυναν τον δρόμον των ακολουθούντες τον τρέχοντα εμπρός Μαυρομιχάλην καιμετ’ ολίγον επήλθεν η σύγκρουσις κατά τον Άγιον Βασίλειον. Ελαχίστην ώραν κατώρθωσαν να κρατηθούν οι Τούρκοι, χρησιμοποιήσαντες ως οχυρώματα τους τοίχους τους διαχωρίζοντας τα αμπέλια.
Οι Μανιάτες τους εξετόπισαν και τέλος τους ηνάγκασαν να φύγουν ατάκτως, αφού άφησαν εις το πεδίον της μάχης εικοσιεπτά νεκρούς και πολλούς τραυματίας. Εις τα Στύρα, όπου έφθασαν καταδιωκόμενοι οιΤούρκοι, εκλείσθησαν εις τα οχυρώτερα σπίτια διά να αντιτάξουν άμυναν αναμένοντες τον Ομέρ μπέην…».Όταν πληροφορήθηκε ο Ομέρ μπέης ότι οι Έλληνες έφθασαν στα Στύρα, ξεκίνησε με 200 στρατιώτες και κατευθύνθηκε προς τα εκεί.
Την κίνηση του Ομέρ μπέη έμαθαν και οι Έλληνες, οι οποίοι αποφάσισαν να πιάσουν τη δίοδο Διακόφτι και να τον εμποδίσουν να προχωρήσει. Ο Ηλίας έμεινε στα Στύρα και οι άλλοι, προπορευομένου του Κυριακούλη και επομένου του Βάσσου, κατευθύνθηκαν στο Διακόφτι.Ο Ομέρ μπέης ακολουθώντας μια άγνωστη ατραπό πλαγιοκόπησε τον Κυριακούλη και διέλυσε τους άνδρες του. Ο Κυριακούλης συνοδευόμενος από τον Σαλαφατίνο και μερικούς ακόμη κατέφυγαν στο δάσος και από εκεί πήγαν στην παραλία που ήταν τα πλοία. Οι στρατιώτες του Βάσσου διαλύθηκαν και αυτοί, ώστε οι Τούρκοι ανεμπόδιστοι έφθασαν στα Στύρα στις 12 Ιανουαρίου 1822.Οι στρατιώτες του Ηλία ήταν διασκορπισμένοι.
Άλλοι στην παραλία και άλλοι στα πλοία μεταφέροντας αντικείμενα λεηλασίας. Βρέθηκαν εκεί μόνο 60 στρατιώτες και αναγκάστηκαν να πολεμήσουν ανάμεσα σε δύο πυρά. Ο Νικόλαος Κριεζιώτης του πρότεινε να φύγουν για να σωθούν λέγοντάς του: « δεν είναι καιρός πλέον πολέμου.Έλα να τραβηχτούμε τώρα, και άλλην ημέρα πολεμούμεν τον εχθρό ημών επιτυχέστερον». Ο Ηλίας ήθελε να πάει εκεί που πολέμησε ο θείος του ο Κυριακούληςνα δει τι απόγινε. Τελικά ο Ηλίας έμεινε με 14 στρατιώτες και από αυτούς οι 7 σκοτώθηκαν. Με τους υπόλοιπους κλείστηκε σε έναν ανεμόμυλο, γνωστό ως Κοκκινόμυλο.
Περικυκλώθηκαν όμως και δεν υπήρχε διέξοδος φυγής. Πιθανώς έναςμόνο να διέφυγε. Ο Ηλίας, όταν τελείωσαν τα πυρομαχικά του, αμυνόμενος πέταξε λιθάρια και τελικά έκανε έξοδο με το ξίφος στο χέρι και σκοτώθηκε.Το κεφάλι του Ηλία στάλθηκε ως τρόπαιο στην Κωνσταντινούπολη. Μαζί του έπεσαν και οι σύντροφοί του και από αυτούς είναι γνωστά τα ονόματα μόνο του Διαμαντή Καλάγκα από το Κουτήφαρη, του Πανάγου Καπουτσινέα από το Βαρούσι του Σταυροπηγίου, του Παναγιώτη Γ. Νιαρχάκου από την Αρεόπολη και του καπετάν Γιώργου, γιού της Μαρίας Καρνιαρίναινας.
